گسترش بی سابقه سامانه های هوش مصنوعی در حوزه های گوناگون اقتصادی، پزشکی، صنعتی، حمل و نقل و خدمات، چالش های بنیادینی در حوزه مسئولیت مدنی ایجاد کرده است. سامانه های هوشمند امروزی دیگر صرفاً ابزارهای منفعل در دست انسان نیستند، بلکه با قابلیت یادگیری ماشین، تصمیم گیری نیمه مستقل و تعامل پویا با محیط، آسیب های مادی و معنوی قابل توجهی را می توانند ایجاد نمایند. پیچیدگی الگوریتم ها، ماهی «جعبه سیاه» بسیاری از مدل های یادگیری عمیق، استقلال نسبی سامانه های هوشمند و دشواری اثبات رابطه سببیت، سبب شده اند که قواعد سنتی مسئولیت مدنی در مواجهه با خسارات ناشی از هوش مصنوعی با کارایی محدودی روبرو شوند.پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از مطالعه تطبیقی، به بررسی مبانی فقهی و حقوقی مسئولیت مدنی اشخاص حقوقی نسبت به خسارات ناشی از سامانه های هوش مصنوعی می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که در حقوق ایران، با عنایت به ساختار فقه امامیه و قواعد ضمان و اتلاف، می توان مسئولیت اشخاص حقوقی تولیدکننده، عرضه کننده و بهره بردار از سامانه های هوش مصنوعی را بر مبنای مسئولیت مبتنی بر تقصیر و در موارد خاص بر پایه مسئولیت مبتی بر خطر تبیین نمود. در مقایسه تطبیقی، در نظام حقوقی اتحادیه اروپا با مقرره هوش مصنوعی و دستورالعمل جدید مسئولیت محصول، و همچنین در نظام کامن لا با مبانی مسئولیت محصول، گرایش به سمت مسئولیت محض برای سامانه های پرخطر و تسهیل بار اثبات برای زیان دیدگان مشهود است. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که برای سامانه های هوش مصنوعی پرخطر، اتکای صرف بر مسئولیت مبتنی بر تقصیر کافی نیست و ضرورت دارد که در نظام حقوقی ایران، چارچوبی ویژه برای توزیع مسئولیت میان طراحان، تولیدکنندگان، عرضه کنندگان و کاربران سامانه های هوش مصنوعی تدوین گردد.

مسئولیت مدنی هوش مصنوعی اشخاص حقوقی فقه امامیه حقوق تطبیقی مسئولیت محض یادگیری ماشین.